Pacyfikacja wsi Strużki. Upamiętnienie ofiar w 82. rocznicę zbrodni niemieckiej
W niedzielę 8 czerwca 2025 roku odbyła się uroczystość upamiętniająca ofiary pacyfikacji wsi Strużki nieopodal Połańca. W tym roku mija 82 lat od tragicznych wydarzeń.
Pacyfikacja Strużek to jeden z najtragiczniejszych epizodów II wojny światowej na Sandomierszczyźnie. Zbrodnię upamiętnia monument znajdujący się tuż przy drodze krajowej nr 79. Pomnik powstał w 1993 roku z inicjatywy jednego z mieszkańców wioski, Adama Burczego, który był ówczesny radnym gminnym. W dniu 3 czerwca 1943 roku, hitlerowcy w sile około 150 żołnierzy dokonali zbrodni na 74 mieszkańcach wsi Strużki. Wśród ofiar pacyfikacji, zastrzelonych lub spalonych żywcem, było 45 kobiet i dziewcząt, a 14 dzieci nie miało jeszcze 10 lat, najmłodsze liczyło zaledwie 6 dni. Wśród zamordowanych byli także mieszkańcy innych pobliskich wsi, a nawet 2 osoby z Warszawy. Pacyfikacja była odwetem za zastrzelenie przez partyzantów AK ,,Jędrusie” dwóch żandarmów niemieckich.
Jak co roku, mieszkańcy sołectwa Strużki uczcili ofiary niemieckiej zbrodni spotkaniem modlitewnym
Uroczystość rozpoczęła się powitaniem zaproszonych gości, po czym odprawiona została msza święta przy kapliczce przydrożnej Najświętszej Maryi Panny. Następnie odbył się przemarsz pod pomnik ofiar pacyfikacji, gdzie uczestnicy oddali hołd pomordowanym mieszkańcom Strużek. W imieniu samorządu Połańca kwiaty złożył zastępca burmistrza, Jarosław Kądziela.
Dziś, 82 lata później, pamięć o tej zbrodni jest wciąż żywa i stanowi ważne przypomnienie o okrucieństwie wojny
- Kalendarium wydarzenia
03.06.1943 – W wyniku niemieckiej pacyfikacji wsi Strużki koło Staszowa w województwie świętokrzyskim zginęły co najmniej 74 osoby.
Pacyfikacja wsi Strużki – masowy mord, grabieże oraz podpalenia i gwałty na ludności cywilnej w Strużkach, w gminie Osiek, w powiecie staszowskim, w województwie świętokrzyskim przez Niemców. Wydarzenia miały miejsce w godzinach rannych, 3 czerwca 1943 roku. Ofiarą pacyfikacji Strużek padło co najmniej 74 mieszkańców wioski.
W dniu poprzedzającym pacyfikację, tj. dnia 2 czerwca 1943 roku w Strużkach partyzancki oddział „Jędrusie” przeprowadził nieudaną zasadzkę na grupę żandarmów z Rytwian. W walce zginął komendant posterunku oraz wzięto do niewoli drugiego żandarma, który po przesłuchaniu został skazany na śmierć poprzez rozstrzelanie.
3 czerwca niemiecki oddział policyjnej ekspedycji karnej rozpoczął odwetową pacyfikację wsi. Niemcy mordowali ludność cywilną bez względu na wiek i płeć i spalili niemal wszystkie zabudowania. Według różnych źródeł zginęły 74 osoby (w tym 24 dzieci) lub 96 osób (w tym 18 dzieci w wieku od 1 do 10 lat). Partyzanci poinformowani o niemieckiej akcji odwetowej, ruszyli na ratunek. Uzbrojenie siedmioosobowej grupy partyzantów bezpośrednio biorącej udział w obronie Strużek (dowódca oddziału partyzanckiego AK „Jędrusie” – Józef Wiącek "Sowa", Stanisław Wiącek „Inspektor”, Franciszek Rutyna "Franek", Edward Kabata „Książę Balii”, Józef Sekuła „Rzeźnik”, Aleksander Modzelewski „Warszawiak” i Walenty Ponikowski „Walek”) stanowiły: jeden CKM, dwa RKM, karabiny zwykłe oraz granaty. Według niektórych źródeł ocenia się, że interwencja spowodowała niewielkie straty w oddziałach niemieckich. Jednocześnie szacuje się, że w pacyfikacji Strużek wzięło udział około 150-180 hitlerowców uzbrojonych w karabiny maszynowe, pistolety automatyczne, karabiny i pistolety zwykłe, granaty, a także dwa działka piechoty. Według szacunków wywiadu AK straty po stronie niemieckiej określa się na liczbę 40 osób. Po pacyfikacji Strużek ocalało tylko parę domostw (w tym przedwojenny budynek gimnazjum i gminy) i kilkanaście osób.
Pomnik upamiętniający pomordowanych położony jest w sąsiedztwie drogi krajowej nr 79; lokalnie leży przy trasie Osiek – Połaniec we wsi Strużki. Jego właścicielem jest Urząd Miasta i Gminy Osiek. Jego pełna nazwa (zapisana w aktach) to: Pomnik upamiętniający pomordowanych w czasie pacyfikacji wsi Strużki.
W dniu 3 czerwca 1943 roku mieszkańcy wsi Strużki zostali żywcem spaleni przez hitlerowców. W latach 60. XX wieku staraniem lokalnego społeczeństwa, przywieziony został z niemieckiego cmentarza obelisk z czarnego marmuru. Stanowił on pomnik poświęcony pomordowanym w czasie wojny. W 2007 roku przeniesiony został na Cmentarz Niekrasowski, a w tym miejscu obecnie umiejscowiona jest (odnowiona) figura Matki Boskiej Wniebowziętej.
Pomnik powstał w 1993 roku z inicjatywy jednego z obecnych mieszkańców wioski – Adama Burczego, który był ówczesny radnym gminy Osiek i przewodniczącym rady gminnej. Wykonał on projekt techniczny, którego realizację zlecono lokalnemu rzemieślnikowi. Inwestorami projektu były: gmina Osiek (reprezentowana przez inż. J. Słodkowskiego) oraz kopalnia siarki Machów (reprezentowana przez mgr inż. Bolesława Gawlika), która ufundowała krzyż do pomnika ze stali nierdzewnej (wykonany został w zakładach mechanicznych kopalni).
Uroczystość poświęcenia pomnika odbyła się 3 czerwca 1993 roku, w 50. rocznicę pacyfikacji wsi Strużki. Patronat nad pomnikiem objęła Szkoła Podstawowa w Ossali. Corocznie, w pierwszą niedzielę czerwca, przy pomniku odbywają się uroczystości związane z obchodami rocznicy wybuchu wojny i pacyfikacji wsi, organizowane z inicjatywy byłych żołnierzy Armii Krajowej i członków Związku Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych.
Pomnik wykonany jest z białego pińczowskiego wapienia. Jest on ścianą wapienną o wymiarach około: 6 m długości i 2,5 m wysokości; przypominająca polskiego orła z rozłożonymi skrzydłami. W centralnej części na ścianie ustawiony jest stalowy krzyż o wysokości około 3 m. W ścianie wmurowane są cztery tablice z nazwiskami osób, które zginęły w czasie pacyfikacji wioski. Plac pomnikowy wyłożony jest kostką brukową koloru czerwonego i otoczony murkiem. W środkowej części pomnika, pod krzyżem położono płytę, a na niej napis:
"JAK KREW BIJE W TĘTNICACH
JAK SERCE W PIERSI UDERZA
JAK MYŚL W MÓZGU PRZEPŁYWA
TAK W NAS ŻYJE OJCZYZNA.
PAMIĘCIĄ NARODU
PAMIĘCI OFIAR PACYFIKACJI WSI STRUŻKI
ZBIOROWEGO MORDU
DOKONANEGO PRZEZ NIEMCÓW
W DNIU 3 CZERWCA 1943 ROKU."
Źródło: Kalendarium-Chwalebne-i-Haniebne-Fakty-z-Historii-Polski
