Koła Gospodyń Wiejskich – strażniczki tradycji, siła kobiet i serce lokalnej wspólnoty
Koła Gospodyń Wiejskich od dziesięcioleci są ważną częścią życia społecznego polskiej wsi. To właśnie dzięki aktywności ich członkiń i członków pielęgnowane są lokalne tradycje, przekazywane kolejnym pokoleniom zwyczaje, rozwijana kultura ludowa, a przede wszystkim budowane są więzi i poczucie wspólnoty.
15 października obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Kobiet Wiejskich – święto ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2007 roku i obchodzone od 2008 roku. Jest ono okazją do zwrócenia uwagi na znaczenie kobiet mieszkających na terenach wiejskich oraz ich ogromny wkład w rozwój lokalnych społeczności, gospodarki, kultury i życia rodzinnego.
Od XIX wieku – historia wspólnego działania
Historia zrzeszania się kobiet wiejskich na ziemiach polskich sięga XIX wieku. W 1866 roku w Piasecznie, na terenie dzisiejszego województwa pomorskiego, działacz społeczny Juliusz Kraziewicz (1829–1895) założył „Towarzystwo Gospodyń”. Cztery lata wcześniej, również w Piasecznie, z jego inicjatywy powstało „Włościańskie Towarzystwo Rolnicze”, uznawane za jednego z prekursorów późniejszych kółek rolniczych.
Za pierwszą organizację, która przyjęła nazwę „Koło Gospodyń Wiejskich”, uznaje się natomiast koło utworzone w 1877 roku w Janisławicach, w obecnym województwie łódzkim. Jego założycielką była Filipina Płaskowicka (1847–1881) – nauczycielka, działaczka oświatowa i obrończyni języka polskiego w zaborze rosyjskim.
Nazwa „Koło Gospodyń Wiejskich” z czasem upowszechniła się i od 1918 roku jest powszechnie stosowana w odniesieniu do organizacji zrzeszających mieszkańców wsi, przede wszystkim kobiety.
KGW w historii polskiej wsi
Dynamiczny rozwój organizacji nastąpił w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Powołano wówczas Centralną Organizację Kół Gospodyń Wiejskich, która zrzeszała koła działające na terenie całej Polski. W 1938 roku organizacja liczyła już 52,7 tys. członkiń działających w 2,8 tys. kół.
Przez kolejne dziesięciolecia zmieniały się uwarunkowania prawne i organizacyjne funkcjonowania KGW. Do 1982 roku podstawę ich działalności stanowiły przepisy prawa o stowarzyszeniach. Następnie koła funkcjonowały jako wyodrębnione jednostki organizacyjne kółek rolniczych, na podstawie ustawy o społeczno-zawodowych organizacjach rolników.
Istotną zmianę przyniósł rok 2018, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 9 listopada 2018 roku o kołach gospodyń wiejskich. Uregulowała ona status prawny KGW i stworzyła nowe możliwości ich rozwoju.
Zgodnie z ustawą koło gospodyń wiejskich jest dobrowolną, niezależną od administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, samorządną społeczną organizacją mieszkańców wsi. Koła reprezentują interesy swoich członków, działają na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej mieszkańców oraz wspierają rozwój obszarów wiejskich.
Koła Gospodyń Wiejskich podlegają bezpośrednio nadzorowi i są zarejestrowane w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W powiecie staszowskim w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich (KRKGW) prowadzonym przez ARiMR Oddział Staszów zarejestrowanych jest około 70 kół.
Do najważniejszych obszarów działalności KGW należą m.in. działalność społeczno-wychowawcza i oświatowo-kulturalna, wspieranie przedsiębiorczości kobiet, poprawa warunków życia mieszkańców wsi, rozwijanie współdziałania oraz pielęgnowanie i rozwijanie kultury ludowej, lokalnej i regionalnej.
Ustawa przewiduje również możliwość udziału w działalności kół osób młodszych, a także tworzenia młodzieżowych i dziecięcych organizacji wspomagających realizację celów KGW.
Koła Gospodyń Wiejskich w Gminie Połaniec
Tradycja wspólnego działania i aktywność mieszkańców terenów wiejskich są również ważną częścią życia społecznego Miasta i Gminy Połaniec. Każde z kół ma swoją specyfikę, historię, doświadczenia i ludzi, którzy tworzą jego działalność. Łączy je jednak wspólny cel – aktywizowanie mieszkańców, integracja lokalnej społeczności oraz troska o zachowanie dziedzictwa kulturowego i tradycji.
Koła organizują wydarzenia, spotkania, warsztaty, akcje społeczne i charytatywne, uczestniczą w uroczystościach gminnych i parafialnych, przygotowują tradycyjne potrawy, rękodzieło oraz prezentacje lokalnych zwyczajów. Są obecne podczas dożynek, świąt, festynów i wydarzeń kulturalnych, a swoją działalnością przyczyniają się do promocji swoich miejscowości i całej Gminy Połaniec.
Na terenie naszej gminy działa obecnie osiem organizacji KGW, które aktywnie uczestniczą w życiu swoich miejscowości i całej lokalnej społeczności:
1. Koło Gospodyń Wiejskich „Z naturą w tle” ze Zrębina
„Jesteśmy dumne, że działalność naszego Koła Gospodyń Wiejskich „Z naturą w tle” pozwala nam łączyć lokalną tradycję, kulinarne dziedzictwo, ekologię, rękodzieło i integrację mieszkańców. Koło, zarejestrowane w ARiMR 29 października 2019 roku, liczy dziś blisko 30 osób, które łączy pasja i chęć wspólnego działania. Szczególną satysfakcję dają nam sukcesy kulinarne – 3. miejsce w ogólnopolskim konkursie Ministerstwa Rolnictwa i KOWR za „Pierogi z karpiem z Sierag” oraz 1. miejsce za pierogi z truskawkami podczas Święta Truskawki w Ruszczy w 2025 i 2026 roku. Z dumą uczestniczymy w jarmarkach, dożynkach i Dniach Połańca, promując lokalne produkty i tradycyjne receptury. Nasze osiągnięcia to także 3. miejsce za wieniec dożynkowy w 2025 roku, 2. miejsce w 2026 roku oraz 1. miejsce za palmę wielkanocną w 2025 roku. Ważna jest dla nas również działalność społeczna – wspólnie z OSP Zrębin organizujemy festyny i wydarzenia integracyjne, angażujemy się w zbiórki charytatywne oraz wspieramy Szkołę Podstawową w Zrębinie. Chcemy, aby nasze Koło było miejscem, które łączy ludzi, pielęgnuje tradycję i aktywnie działa na rzecz naszej lokalnej społeczności.”— Małgorzata Bednarska, Przewodnicząca KGW „Z naturą w tle” ze Zrębina
2. Koło Gospodyń Wiejskich „Zdziecianeczki” ze Zdzieci Starych
„Koło Gospodyń Wiejskich „Zdziecianeczki” powstało 9 września 2019 roku. Nazwa naszego koła nawiązuje bezpośrednio do naszej miejscowości – Zdzieci Stare – i jest wyrazem przywiązania do miejsca, z którego pochodzimy i które wspólnie tworzymy. Obecnie nasze koło liczy 15 członków – kobiet i mężczyzn, których łączy chęć działania na rzecz lokalnej społeczności. Naszym najważniejszym celem jest aktywizowanie mieszkańców, wspieranie kobiet, pielęgnowanie lokalnych tradycji i rozwój kultury ludowej. Staramy się, aby nasze koło było miejscem spotkań, współpracy i wzajemnego wsparcia. Chętnie angażujemy się w życie naszej miejscowości, a także uczestniczymy w wydarzeniach organizowanych na terenie miasta i gminy Połaniec. Szczególnie ważne są dla nas wspólne działania podczas imprez wiejskich i festynów, które są okazją do integracji mieszkańców, rozmów i spędzania czasu razem. Cieszymy się, że możemy dołożyć swoją cegiełkę do budowania aktywnej i zintegrowanej społeczności Zdzieci Starych. Jako przewodnicząca jestem dumna z naszych członków i ich zaangażowania. Wierzę, że wspólnymi siłami możemy pielęgnować to, co jest dla nas ważne, a jednocześnie tworzyć nowe inicjatywy, które będą służyły mieszkańcom naszej miejscowości.”- Małgorzata Sołwicka, Przewodnicząca KGW „Zdziecianeczki” w Zdzieciach Starych
3. Koło Gospodyń Wiejskich „Rudniczanki” z Rudnik
„Koło Gospodyń Wiejskich „Rudniczanki” w Rudnikach działa od 2019 roku i obecnie skupia blisko 30 osób. Nasza działalność to przede wszystkim aktywne uczestnictwo w życiu lokalnej społeczności. Organizujemy spotkania i wydarzenia integracyjne dla dzieci, młodzieży i mieszkańców, przygotowujemy potrawy i wypieki, kultywujemy tradycje kulinarne oraz wykonujemy wieńce dożynkowe, dywany kwietne. Współpracujemy z Sołtysem, OSP w Rudnikach, Parafią oraz innymi lokalnymi organizacjami. Ważne miejsce w naszej działalności zajmuje także pomoc potrzebującym i udział w akcjach charytatywnych. Szczególnie zapadła nam w pamięć pomoc dla Łukasza S., podczas której wspólnie z mieszkańcami i parafiami udało się zebrać środki na jego leczenie i rehabilitację. Cieszymy się, że nasze zaangażowanie zostało docenione – w II edycji Konkursu „Wolontariusz Roku” w 2023 roku zajęliśmy II miejsce w kategorii wolontariat grupowy. To dla nas ogromna satysfakcja i motywacja do dalszej pracy na rzecz mieszkańców Rudnik i całej naszej lokalnej społeczności.”- Anna Zientarska, Przewodnicząca KGW „Rudniczanki” w Rudnikach
4. Koło Gospodyń Wiejskich „Nadwiślanki” z Maśnika
„Koło Gospodyń Wiejskich „Nadwiślanki” z Maśnika zostało zarejestrowane w ARiMR 19 grudnia 2018 roku i obecnie liczy około 30 osób. Jesteśmy dumne z tego, że możemy wspólnie działać na rzecz mieszkańców Maśnika, integrować lokalną społeczność i tworzyć inicjatywy, które sprzyjają budowaniu sąsiedzkich więzi. Organizujemy festyny, pikniki, mikołajki i andrzejki, a także uczestniczymy w dożynkach, pielęgnując nasze tradycje i zwyczaje. Podczas festynów z dumą prezentujemy bogactwo tradycyjnej kuchni polskiej, promując lokalne smaki i domowe potrawy. Angażujemy się również w działalność charytatywną, realizujemy różnorodne projekty i współpracujemy z wieloma instytucjami. Ważne są dla nas wzajemne wsparcie, współpraca i otwartość na nowe pomysły. Największą satysfakcję daje nam radość mieszkańców Maśnika, ich obecność i wspólne spędzanie czasu, bo wierzymy, że razem możemy budować silną, zintegrowaną i aktywną społeczność”.- Joanna Kwiatkowska, Przewodnicząca KGW „Nadwiślanki” z Maśnika
5. Koło Gospodyń Wiejskich w Rybitwach
„Jesteśmy dumni przede wszystkim z tego, że nasze Koło Gospodyń Wiejskich w Rybitwach skupia ludzi, którzy chcą wspólnie działać i angażować się w życie naszej miejscowości. Koło zostało zarejestrowane w ARiMR 19 grudnia 2018 roku i obecnie liczy blisko 30 członków. Nasz profil działalności jest bardzo różnorodny. Zależy nam na pielęgnowaniu lokalnych tradycji, szczególnie kulinarnych i rękodzielniczych. Przygotowujemy tradycyjne potrawy i wypieki, uczestniczymy w dożynkach, festynach, kiermaszach i uroczystościach, a także kultywujemy tradycję tworzenia wieńca dożynkowego. Ważne są dla nas również spotkania i inicjatywy integrujące mieszkańców – dzieci, młodzież, dorosłych i seniorów. Największą satysfakcję daje nam to, że możemy być razem, działać dla mieszkańców Rybitw i reprezentować naszą wieś podczas wydarzeń gminnych i parafialnych. Chcemy, aby nasze Koło było miejscem, które łączy pokolenia, pozwala dzielić się doświadczeniem i rozwijać wspólne pasje. Cieszymy się, że poprzez swoją działalność możemy promować Rybitwy oraz nasze lokalne tradycje i kulturę.”- Edyta Marzec, Przewodnicząca KGW w Rybitwach
6. Koło Gospodyń i Gospodarzy Wiejskich w Tursku Małym
„29 września 2022 roku formalnie zarejestrowaliśmy KGiGW w Tursku Małym, choć nasza wspólna działalność, przywiązanie do tradycji i potrzeba działania na rzecz naszej miejscowości mają już ponad 20 lat. Dziś Koło liczy 40 członków i jest przede wszystkim wspólnotą ludzi, których łączy szacunek do historii, lokalnych zwyczajów oraz dorobku poprzednich pokoleń. Życie na wsi od pokoleń wyznaczał rytm natury i kalendarza liturgicznego. Święta i uroczystości zarówno religijne, jak i patriotyczne to czas naszych spotkań, wzajemnej pomocy i budowania więzi. Chcemy, aby te wartości nadal były obecne w życiu Turska Małego. Dlatego tworzymy wieńce dożynkowe, palmy wielkanocne, a od dwóch lat współtworzymy z innymi paniami dywan kwietny na Boże Ciało. Szczególnym powodem do dumy są nasze wieńce, które zdobywały wysokie miejsca na szczeblu gminnym, powiatowym i wojewódzkim. Wyjątkowym wydarzeniem był rok 2015, kiedy nasz wieniec reprezentował województwo świętokrzyskie podczas Dożynek Prezydenckich w Spale, a następnie trafił do Pałacu Prezydenckiego. Ważne jest dla nas także zachowanie lokalnych smaków, zwyczajów i pamięci o tym, jak żyli nasi dziadkowie. Chcemy przekazywać je kolejnym pokoleniom, aby tradycja pozostała żywa. Współpracujemy z OSP Tursko Małe, różnymi instytucjami oraz naszą Parafią. Działalność Koła to również integracja mieszkańców, wspólne inicjatywy i zwykła radość bycia razem. Wierzymy, że pielęgnując to, co otrzymaliśmy od poprzednich pokoleń, możemy jednocześnie tworzyć nową historię Turska Małego i wzmacniać naszą lokalną wspólnotę.”– Agnieszka Borowska, Przewodnicząca KGiGW w Tursku Małym
7. Koło Gospodyń Wiejskich w Ruszczy
„Nasze Koło Gospodyń Wiejskich w Ruszczy powstało w październiku 2022 roku, a dziś skupia blisko 40 osób. Od początku zależało nam przede wszystkim na tym, aby aktywnie działać na rzecz naszej miejscowości, integrować mieszkańców i pielęgnować tradycje, które są ważną częścią naszej lokalnej tożsamości. Łączymy tradycję z nowoczesną aktywizacją mieszkańców. Angażujemy się w projekty społeczne, edukacyjne i integracyjne, uczestniczymy w programie „Działaj Lokalnie”, organizujemy i współorganizujemy wydarzenia, przygotowujemy stoiska podczas kiermaszy oraz promujemy tradycyjną kuchnię regionalną. Szczególne miejsce w naszej działalności zajmuje „Dzień Truskawki – Festiwal KGW w Ruszczy”, który stał się okazją do wspólnego świętowania, prezentowania lokalnych smaków i dorobku naszych mieszkańców. Jesteśmy również dumne z tego, że od 2024 roku współorganizujemy dożynki parafialne w Ruszczy. Cieszy nas, że dzięki takim inicjatywom możemy zachęcać mieszkańców do wspólnego działania, między innymi do wicia wieńców dożynkowych. Najbardziej dumne jesteśmy jednak z ludzi, którzy tworzą nasze Koło i z tego, że potrafimy wspólnie zrobić coś dobrego dla naszej miejscowości. Chcemy, aby KGW w Ruszczy było miejscem otwartym dla wszystkich – miejscem, w którym szanujemy tradycję, promujemy nasze lokalne dziedzictwo kulinarne i kulturowe, ale jednocześnie nie boimy się nowych pomysłów. Wierzymy, że właśnie połączenie tradycji, aktywności i współpracy daje naszej społeczności siłę i pozwala wspólnie budować przyszłość Ruszczy.”- Agnieszka Małkiewicz, Przewodnicząca KGW w Ruszczy
8. Koło Gospodyń Wiejskich „Leśna Przystań” w Zdzieciach Nowych
„Leśna Przystań” to dla nas przede wszystkim ludzie – mieszkańcy Zdzieci Nowych, którzy chcą wspólnie działać, spotykać się i mieć realny wpływ na życie naszej miejscowości. Choć jesteśmy młodym Kołem, bardzo szybko udało nam się stworzyć grupę osób pełnych energii, pomysłów i chęci do działania. Obecnie nasze Koło liczy blisko 19 osób, a jego oficjalna rejestracja w ARiMR nastąpiła 29 maja 2026 roku. Chcemy, aby „Leśna Przystań” była miejscem, które łączy pokolenia. Zależy nam na pielęgnowaniu lokalnych tradycji, kuchni i rękodzieła, ale jednocześnie chcemy patrzeć w przyszłość i podejmować nowe inicjatywy. Organizujemy i planujemy warsztaty, spotkania, wydarzenia integracyjne, wycieczki oraz działania skierowane do dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów. Szczególnie ważne jest dla nas zachowanie smaków i zwyczajów naszego regionu oraz przekazywanie ich młodszemu pokoleniu. Wierzymy, że tradycja może być pięknym fundamentem do budowania nowoczesnej i aktywnej społeczności. Cieszy nas również współpraca z mieszkańcami, instytucjami oraz innymi lokalnymi partnerami. Chcemy być Kołem otwartym, aktywnym i bliskim mieszkańcom. Mamy wiele planów i wierzymy, że wspólnie możemy zrobić jeszcze bardzo dużo dla Zdzieci Nowych i całej naszej lokalnej społeczności.”- Katarzyna Musiarz, Przewodnicząca KGW „Leśna Przystań” w Zdzieciach Nowych
Tradycja, która żyje
Współczesne Koła Gospodyń Wiejskich to znacznie więcej niż pielęgnowanie tradycyjnych receptur i zwyczajów. To organizacje, które odpowiadają na potrzeby współczesnych mieszkańców wsi.
Ich działalność obejmuje edukację, kulturę, integrację międzypokoleniową, rękodzieło, aktywność społeczną, działania charytatywne, promocję zdrowego stylu życia, przedsiębiorczość i rozwój lokalny.
Szczególne znaczenie ma przekazywanie wiedzy i umiejętności pomiędzy pokoleniami. Dawne przepisy, pieśni, obrzędy, stroje, rękodzieło czy sposoby przygotowywania tradycyjnych potraw dzięki aktywności kół nie pozostają jedynie wspomnieniem przeszłości, ale nadal są obecne w życiu lokalnych społeczności.
To właśnie w takich działaniach tradycja spotyka się ze współczesnością.
Kobiety wiejskie – ważna część lokalnej wspólnoty
Międzynarodowy Dzień Kobiet Wiejskich jest okazją do podkreślenia roli kobiet, które od pokoleń współtworzą życie rodzinne, społeczne, gospodarcze i kulturalne polskiej wsi.
Kobiety mieszkające na terenach wiejskich angażują się w działalność społeczną, edukacyjną i kulturalną, podejmują inicjatywy na rzecz swoich miejscowości, wspierają osoby potrzebujące, organizują wydarzenia i dbają o zachowanie lokalnego dziedzictwa.
Ich aktywność ma wymiar nie tylko społeczny, ale również międzypokoleniowy. Dzięki niej dzieci i młodzież mogą poznawać historię swoich miejscowości, lokalne zwyczaje i kulturę, a starsze pokolenia mają możliwość dzielenia się swoim doświadczeniem i pamięcią.
Jednocześnie współczesne KGW coraz częściej pokazują, że aktywność kobiet wiejskich może oznaczać również rozwój osobisty, zdobywanie nowych kompetencji, przedsiębiorczość, współpracę z innymi organizacjami oraz realizację nowoczesnych inicjatyw odpowiadających na potrzeby mieszkańców.
Wspólnota, która ma znaczenie
Dynamiczny rozwój Kół Gospodyń Wiejskich w ostatnich latach pokazuje, że potrzeba wspólnego działania, integracji i budowania lokalnej wspólnoty pozostaje bardzo silna.
KGW są miejscem, w którym można spotkać się z drugim człowiekiem, podzielić doświadczeniem, nauczyć się czegoś nowego, wspólnie przygotować wydarzenie czy po prostu spędzić czas w gronie osób, które łączy przywiązanie do swojej miejscowości.
Ich działalność jest ważnym elementem kapitału społecznego polskiej wsi.
W Gminie Połaniec mamy wiele przykładów tego, jak aktywność mieszkańców przekłada się na konkretne inicjatywy, wydarzenia i działania służące lokalnej społeczności. To właśnie dzięki zaangażowaniu ludzi, ich pomysłom i pracy możliwe jest zachowanie tego, co najcenniejsze, a jednocześnie tworzenie nowych tradycji.
15 października – święto kobiet, które tworzą lokalne wspólnoty
Międzynarodowy Dzień Kobiet Wiejskich jest więc nie tylko okazją do złożenia życzeń. To także moment, aby dostrzec codzienną pracę, zaangażowanie i inicjatywę kobiet, które działają na rzecz swoich rodzin, miejscowości i całych społeczności.
Dziękujemy za to, że dzięki Waszej aktywności tradycja nie tylko trwa – ale wciąż żyje i rozwija się wraz z kolejnymi pokoleniami.
