Sołectwa

Mapa konturowa Gminy Połaniec w kolorze czarno-białym wraz z opisanymi sołectwami i numerami osiedli

Zarys dziejów wsi Brzozowa.

Wymieniona w Liber Beneficjorum dioecesis Cracoviensis Długosza (powstałe w 1440-1480 r.) – XV w. Była wsią należącą do parafii Połaniec. Inne źródła mówią, że należała do Jana Rytwiańskiego, wojewody krakowskiego. Długosz zanotował, że wieś ta ma 9 dymów kmiecych, z których to płacona jest dziesięcina snopowa i konopna dla biskupa krakowskiego. W 1564 r. we wsi było 9 kmieci. W 1606 r. w czasie rokoszu Zebrzydowskiego, wieś została spustoszona. Dokumenty mówią o grabieży mienia, niszczeniu zasiewów i męczeniu poddanych. W 1608 r. istniał we wsi folwark. W 1826 r. wymieniona jest jako Brzozowa Królewska i wchodzi w skład dóbr Osiek i Malkowice, należących do Rządu Królestwa Polskiego. Wg Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego, w 1827 r. wieś miała 23 domy drewniane i 122 mieszkańców.
W 1835 r. car Mikołaj I podarował wieś generałowi Bazylemu Pogodinowi. W 1864 r. przechodzi ona na własność Aleksandry z Pogodinów Pietrowej. W 1884 r. trafiła w ręce Wasyla Aleksandrowicza Pietrowa. W 1895 r. wieś posiadała 274 dziesięciny, tj. 543 morgi chłopskiej ziemi, 30 drewnianych domów 241 mieszkańców (120 mężczyzn i 121 kobiet). W dniu 25 lipca 1919 r. dobra powracają do Państwa Polskiego. W 1934 r. wieś liczyła 284 mieszkańców w tym 140 mężczyzn i 144 kobiet. W 1944 r. 1/3 mieszkańców wsi została wysiedlona.

BRZOZOWA

Sołtys: Dariusz Bednarski
Rada Sołecka: Iwona Bednarska, Gabriela Bednarska, Lucyna Seremak.

Zarys dziejów wsi Kamieniec.

Wieś Kamieniec w XVIII i XIX w. stanowiła uposażenie klasztoru kamedułów w Rytwianach. W 1826 r. dobra te razem z folwarkiem przechodzą na własność rządu. Określone są jako dobra Sieragi. Następnie dobra te przechodzą na własność Adama Potockiego. W 1827 r. mieszkało
w Kamieńcu 146 osób i było 21 drewnianych domów. Około 1882 r. Kamieniec, wymieniamy niekiedy jako Kamieńce był wsią włościańską, miał 21 domów, 186 mieszkańców i 296 morgów ziemi należącej do chłopów. W 1892 r. wieś jako spadek po Arturze Potockim przechodzi na własność Róży z Potockich Radziwiłł. W 1895 r. było już 23 domostwa i 145 mieszkańców. W 1934 r. wieś miała 201 mieszkańców, w tym 95 mężczyzn i 106 kobiet.

KAMIENIEC

Sołtys: Jadwiga Mirecka
Rada Sołecka: Wioletta Bańkowska, Beata Krawczyk, Artur Taras.

Zarys dziejów wsi Kraśnik

Grunty dzisiejszej wsi Kraśnik należały w przeszłości do mieszczan połanieckich, a następnie przeszły w ręce właścicieli ziemskich. Przed 1803 r. dobra ziemskie były w posiadaniu Kazimierza Wyrzykowskiego, który sprzedał je rodzeństwu: Mariannie i Szymonowi Dudkiewiczom. Grunty wsi były przedmiotem sporów pomiędzy Dudkiewiczami, a władzami municypalnymi Połańca. W 1849 r. grunty wsi należały do Szymona Dudkiewicza i Antoniego Czechowskiego. W 1868 r. na rzecz włościan przeszło ponad 25 mórg gruntu. W 1883 r. wieś zajmowała powierzchnię 108 mórg, było tu 8 drewnianych domów i 53 mieszkańców. W 1890 r. rodzina Dudkiewiczów sprzedaje Hieronimowi Wielowiejskiemu swoją część dóbr, druga zaś pozostaje w rękach Antoniego Jana Czechowskiego. W 1895 r. wieś posiadała 71 mórg ziemi dworskiej, 21 mórg ziemi chłopskiej, występuje 9 domów i 38 mieszkańców (18 mężczyzn i 20 kobiet). W 1899 r. wieś zostaje zakupiona przez Marcina Marczewskigo, który sprzedaje ją małżonkom: Janowi i Jozefie Walewskim oraz Jozefowi i Mariannie Marczewskim. W 1920 r. małżonkowie Józef i Maria Marczewscy sprzedają swój majątek Janowi i Anieli Miłosz. W 1934 r. wieś liczyła 92 mieszkańców w tym 41 mężczyzn i 51 kobiet.

KRAŚNIK

Sołtys: Andrzej Jaskuła
Rada Sołecka: Andrzej Jaskuła, Mariusz Dziedzic.

Zarys dziejów wsi Łęg

Nazwa wsi po raz pierwszy wymieniana w XV w. Łęg jest wówczas przedmieściem Połańca, a jako odrębna jednostka występuje w źródłach dopiero w XVIII w. W latach 1801-1804 wieś wymieniana jako LEGA miała 19 domów, 18 mężczyzn i 6 koni. W 1826 r. jest wsią rządową. W 1835 r. jest własnością generała Bazylego Pogodina. W 1864 r. dobra otrzymuje tytułem spadku Wasyl Aleksandrowicz Pietrowowi. W 1864 r. we wsi znajdowało się 25 drewnianych domów i 214 mieszkańców, w 1895 r. 214 mieszkańców, w 1934 r. 220 mieszkańców (105 mężczyzn i 115 kobiet). W 1895 r. chłopi mieli 25 drewnianych domów i 89 mórg ziemi. W latach 70-tych XX w. przez teren wsi poprowadzono drogę bitą do Elektrowni Połaniec, a następnie linię kolejową. We wsi zlokalizowana jest stacja kolejowa towarowo - osobowa Połaniec

Zarys dziejów wsi Zawada

Wieś wymieniana już w XV w. Właścicielem wsi był Jan Rytwiański. W 1578 r. była własnością kasztelana radomskiego. W 1827 r. w Zawadzie było 14 domów i 90 mieszkańców. Wieś wchodziła w skład dóbr Tursko Wielkie. Dobra te kupił w 1840 r. Stanisław Lewczyński. W 1846 r. połowa dóbr przechodzi na własność Piotra i Władysława Glezmerów. W 1875 r. Towarzystwo Kredytowe Ziemskie z Radomia wystawia je na licytację. Kupuje je wówczas Artur hrabia Potocki. Po jego śmierci w 1892 r. dobra otrzymuje jego córka Róża, żona Macieja Radziwiłła. W latach 80-tych XIX w. było 17 domów drewnianych i 125 mieszkańców, 20 mórg ziemi należało do włościan. Istniał skład soli. Około 1895 r. było 19 drewnianych domów i 2 murowane, mieszkało 144 mieszkańców. 30 października 1923 r. z dóbr Tursko Wielkie wyłączono osadę Zawada. W 1973 r. na terenie sołectwa rozpoczęto budowę Elektrowni „Połaniec”. Wieś praktycznie zniknęła z mapy.

ŁĘG - ZAWADA

Sołtys: Justyna Karczewska
Rada Sołecka: Wioletta Łukaszek, Małgorzata Stachowiak - Walczak, Beata Urban.

Zarys dziejów wsi Maśnik

Wieś powstała w końcu XIX w. Początkowo znajdował się tu folwark, wchodzący w skład dóbr Ruszcza Dolna i Górna, należących od 1871 r. do Adama hrabiego Potockiego. W 1885 r. we wsi był 1 drewniany dom, w którym żyło 5 mieszkańców. W 1892 r. dobra odziedziczyła w spadku po ojcu Róża Maria Potocka, żona Macieja księcia Radziwiłła. Od niej w 1915 r. całość dóbr, wraz z wchodzącym w ich skład folwarkiem Maśnik, nabył Aleksander Gierlicz. Następnym właścicielem został Stanisław Knothe, a w 1933 r. jego córka Irena Knothe. W 1934 r. gromada Maśnik liczyła 278 mieszkańców, w tym 138 mężczyzn i 140 kobiet. W 1944 r. mieszkańcy Maśnika zostali wysiedleni. 6 IX 1944 r. dobra przejął od właścicielki Ireny Marii Knothe Skarb Państwa z przeznaczeniem na reformę rolną. Ziemię rozparcelowano między chłopów.

MAŚNIK

Sołtys: Joanna Kwiatkowska
Rada Sołecka: Ewa Bereza, Anna Spychaj, Beata Walczyk.

Zarys dziejów wsi Okrągła

Po raz pierwszy nazwa miejscowości pojawia się w Liber Beneficiorum Jana Długosza. Następnie występuje w źródłach z 1578 r. Wieś wchodziła w skład dóbr Tursko, których właścicielami byli m.in. Zbrowscy, Denhoffowie, Tęczyńscy, Ożarowscy i Makusiewicze. W 1840 r. dobra te kupuje Stanisław Plewczyński. W 1846 r. połowę dóbr otrzymują Piotr i Władysław Glezmerowie, a w 1859 r. kupują oni drugą połowę. W 1875 r. Towarzystwo Kredytowe Ziemskie wystawia dobra na licytację, które kupuje Artur hrabia Potocki.W 1886 r. Okrągła należy do gminy Tursko i do parafii Połaniec. Wieś ma 21 domów drewnianych i liczy 121 mieszkańców. W 1892 r. dobra otrzymuje w spadku Róża Potocka, żona Macieja Radziwiłła. W 1895 r. wieś liczy 29 domów i 170 mieszkańców (91 mężczyzn i 29 kobiet). W 1924 r. całość dóbr nabywa od Róży Potockiej, Krzysztof książę Radziwiłł.

Zarys dziejów wsi Luszyca

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 2 poł. XV w., wymienia ją Długosz w Księdze Beneficjów. Występuje jako „Lyuschicza, wieś w parafii Połaniec, dziedzicem jej jest Jan Nossek Turszky herbu Janina. Znajdują się w niej 2 łany kmiece, z których płaci się i odprowadza dziesięcinę snopową i konopną do kościoła w Połańcu. W 1578 r. wieś Luszicza pojawia się w Źródłach Dziejowych dot. Małopolski. Nazwa Luszyca jest nazwą topograficzną, wodną, pozostającą w związku z określeniem - lusy tzn. „szybki, rączy, zgrabny”. Wieś bowiem leży w sąsiedztwie krzyżujących się małych strug płynących łąkami. W okresie od ok. XVI do XVIII w. czynny był staw rybny, położony obecnie na wschód od wsi w lesie, obwałowany czworobocznym nasypem. Miejscowa ludność utrzymuje, że niegdyś przy nim znajdował się młyn. Miejsce to w lokalnej nazwie zwane jest „owczarnią”. W XIX w. Luszyca wchodziła w skład dóbr Tursko Wielkie zakupionych w 1840 r. na publicznej licytacji przez Stanisława Plewczyńskiego. W 1846 r. przyznaje on połowę dóbr na prawie współwłasności Piotrowi i Władysławowi Glezmerom. W 1859 r. Plewczyński sprzedaje swoją połowę braciom Glezmerom. W 1867 r. z dóbr tych wydzielono grunty wielkości 3357 mórg, które przeszły na własność wsi wchodzących w skład tych dóbr, m.in. włościan wsi Luszyca. W 1875 r. dobra wystawiono na licytację przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w Radomiu. Nabył je Artur hrabia Potocki. Około 1884 r. wieś i folwark Luszyca posiadała 258 morgów gruntu, miała 142 mieszkańców i 17 drewnianych domów. W 1892 r. dobra przechodzą prawem spadku na córkę Różę Potocką, żonę Macieja Radziwiłła. W 1895 r. do 152 włościan wsi Luszyca należały 132 dziesięciny ziemi. Znajdowało się w niej 15 domów, w tym 2 murowane. Administracyjnie należała do gminy Tursko Wielkie. W 1924 r. całe dobra (Tursko Wielkie) nabywa od Róży Księżnej Radziwiłłowej, Krzysztof Książę Radziwiłł. W okresie międzywojennym Luszyca podlega administracyjnie gminie Tursko Wielkie. W tym czasie przybyli i osiedli w Luszycy koloniści niemieccy. 6 IX 1944 r. majątek Luszyca zostaje upaństwowiony, a następnie rozparcelowany w 1945 r. pomiędzy chłopów.

OKRĄGŁA — LUSZYCA

Sołtys: Marzena Durma
Rada Sołecka: Ewa Baszak, Dariusz Grzybowski, Andrzej Słowik.

Zarys dziejów wsi Rudniki

Jest to jedyna wieś gminy Połaniec posiadająca udokumentowaną źródłowo genezę. Król Władysław Łokietek w dokumencie wydanym w Sandomierzu 16 stycznia 1321 r. zezwolił Maciejowi, wójtowi połanieckiemu, na osadzenie na prawie magdeburskim nowej wsi w lesie Rudniku należącym do jego wójtostwa. Kolejna wzmianka pochodzi z 1355 r. i dotyczy sprzedaży wsi Rudnik przez następcę wójta połanieckiego Macieja, Mikołaja, który odstępował Rudniki swojej siostrze Elżbiecie. Nazwa wsi jest nazwą służebną pochodzącą od słowa „rudnik”, co w dawnej polszczyźnie oznaczało górnika. Przypuszcza się, że występowały tu dawniej złóż rudy żelaza, a najbardziej prawdopodobne jest wydobywanie siarki, bowiem na tym terenie zalegają duże jej złoża, obecnie nieeksploatowane. W czasach Długosza Rudniki położone były w parafii Połaniec. Dziedzicem był Jan Rytwiański, wojewoda krakowski. We wsi była jedna karczma oraz jedna zagroda, posiadająca pola, z których pobierano dziesięcinę snopową i konopną dla biskupstwa krakowskiego. Nazwa wsi pisana jako „Rudniky” pojawia się w 1578 r. Była wówczas własnością kasztelana radomskiego. W XIX w. Rudniki położone w pow. sandomierskim guberni radomskiej wchodziły w skład dóbr Tursko Wielkie, które w 1840 r. na publicznej licytacji kupił Stanisław Plewczyński. W 1827 r. we wsi było 222 mieszkańców, 34 domy drewniane, istniał również młyn wodny na rzece Czarnej. W 1846 r. Plewczyński połowę dóbr przyznaje prawem współwłasności Piotrowi i Władysławowi Glezmerom, a następnie sprzedaje swoją część w 1859 r. W 1875 r. dobra wystawione na licytację przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w Radomiu nabył Artur hrabia Potocki. Około 1888 r. we wsi istniały 42 drewniane domy i 385 mieszkańców. Posiadały 510 morgów ziemi dworskiej i 563 morgi ziemi należącej do włościan. Administracyjnie należały do gminy Tursko, parafii Połaniec. W 1892 r. Rudniki wraz z dobrami Tursko Wielkie przeszły w spadku na córkę Artura Potockiego, Różę Potocką, żonę Macieja Radziwiłła. W 1895 r. liczyły 466 mieszkańców (w tym: 231 mężczyzn i 235 kobiet), posiadały 54 domy drewniane i 2 murowane. W 1923 r. z dóbr Tursko Wielkie wydzielono folwark Rudniki. Róża księżna Radziwiłłowa sprzedała je 42 kolonistom. W 1924 r. całe dobra nabywa Krzysztof książę Radziwiłł, który stopniowo parceluje swój majątek ziemski. W okresie powojennym odkryto pod Rudnikami złoża siarki rodzimej oznaczone przez geologów jako Rudniki I i II, którego zasoby oceniane są na 53,1 mln ton. Położona jest na nim znaczna część sołectwa.

RUDNIKI

Sołtys: Zbigniew Rodenko
Rada Sołecka: Dorota Papaj, Anna Zientarska, Marek Trela.

Zarys dziejów wsi Ruszcza

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana w 1396 r. Jan Długosz wymienia „Ruszcze” w księdze Beneficjów. Wieś należała do parafii połanieckiej. Miała 7 i pół łanów kmiecych i płaciła dziesięcinę biskupowi krakowskiemu. Następnie wieś była własnością Jana Biechowskiego herbu Powała. Długosz podaje również, że były tam dwa folwarki rycerskie płacące dziesięcinę do kościoła w Połańcu. W 1552 r. część dóbr Ruszcza znalazła się w posiadaniu Bartłomieja i Stanisława Rusieckich. Pod koniec XVII w. dobra te należały do Jana Zielińskiego. W 1756 r. właścicielem ich był Mikołaj Rudecki. W końcu XVII w. wieś należała do rodziny Straszewiczów. W owym czasie założony został istniejący do dziś park i wybudowany został dwór. Dwór pierwotnie był drewniany, kryty gontem. W 1806 r. do dóbr Ruszczy dołączono kupione od Stanisława Dębickiego wieś Rybitwy i Kępę Górecką (dziś Maśnik). W 1810 r. dobra Ruszczy przeszły na Romana i Mariannę, rodzeństwo Rupniewskich. W 1827 r. wieś liczyła 280 mieszkańców. W 1833 r. całość dóbr została własnością Romana Rupniewskiego. W 1867 r. dobra Ruszczy składały się z folwarków: Ruszcza Dolna i Rybitwy o powierzchni 1722 mórg, w tym 723 mórg gruntów ornych i ogrodów, 79 mórg – pastwiska, 177 mórg – lasów. Sam folwark Ruszcza miał około 700 mórg. W 1871 r. dobra nabywa hrabia Potocki. Około 1889 r. istniało we wsi 65 domów i 451 mieszkańców. W 1892 r. dobra przeszły na Różę Marię Potocką, żonę Macieja Radziwiłła. W 1895 r. w Ruszczy było 64 domy drewniane i 471 mieszkańców (232 mężczyzn i 239 kobiet). W 1909 r. z dóbr Ruszcza Dolna wydzielono i urządzono dobra Rybitwy. W styczniu 1915 r. Aleksander Gerlicz kupił dobra Ruszcza od poprzednich właścicieli, by we wrześniu tego roku sprzedać je Stanisławowi Knothe. W 1918r. Knothe kupił folwark Rybitwy. W 1934 r. dobra Ruszcza wraz z folwarkiem Rybitwy otrzymała Irena Maria Knothe, córka Stanisława. Ruszcza liczyła wówczas 516 mieszkańców, w tym 257 mężczyzn i 259 kobiet. W skład gromady wchodziły: Ruszcza, gajówka, Przychody, folwark Rybitwy, folwark Kępa Górecka (Maśnik). W 1944 r. w czasie ofensywy Armii Czerwonej ludność Ruszczy została wysiedlona, a we dworze ulokowano szpital polowy. Po 6 września 1944 r. dekretem PKWN dobra te zostały zabrane na Skarb Państwa i przeznaczone na reformę rolną. Ziemię rozparcelowano pomiędzy chłopów.

RUSZCZA

Sołtys: Ewelina Starbek
Rada Sołecka: Edyta Godzisz, Krzysztof Jędryka, Jolanta Kądziela, Stanisław Szymański.

Zarys dziejów wsi Ruszcza Kępa

Historia Ruszczy-Kępy jest ściśle związana z przemianami własnościowymi ziemi w tym regionie. Przed 1944 rokiem nazwa „Kępa” funkcjonowała jako określenie gruntów należących do majątku ziemiańskiego w Ruszczy Dolnej. Po roku 1944, w wyniku reformy rolnej, tereny te zostały rozparcelowane pomiędzy miejscową ludność. Następująca po tym procesie zabudowa doprowadziła do ukształtowania się nowej jednostki osadniczej. Nazwa „Ruszcza-Kępa” zaczęła być powszechnie używana w celu określenia tego terytorium, a miejscowość stała się wyraźnie zaznaczona na mapach topograficznych wydawanych w okresie powojennym. Przez wiele lat Ruszcza-Kępa funkcjonowała jako przysiółek. Ważnym krokiem dla lokalnej społeczności były konsultacje przeprowadzone w lutym 2015 roku, podczas których mieszkańcy wyrazili wolę zmiany statusu miejscowości na wieś. Z dniem 1 stycznia 2016 roku oficjalnie ustalono nazwę oraz rodzaj miejscowości jako wieś.

RUSZCZA KĘPA

Sołtys: Jadwiga Kowynia
Rada Sołecka: Rafał Górniak, Paweł Motyl, Mariola Spychaj.

Zarys dziejów wsi Rybitwy

Najstarsze wzmianki źródłowe o wsi pochodzą z 1325 r, a być może jeszcze z 1191 r. (Kodeks Dyplomatyczny Małopolski). Kolejne pochodzą z 1404 r. i z połowy XV w. Wtedy to wieś stanowiła własność Jana Jugoszewskiego herbu Hadbank, z której płacono dziesięcinę konopną i snopową biskupowi krakowskiemu. Następnie wieś wchodziła w skład dóbr Ruszcza, których część stanowiła własność Bartłomieja i Stanisława Rusieckich. W 1578 r. w Rybitwach było 5 osadników, 2 zagrodników, 2 komorników i l ubogi. W końcu XVIII w. wieś należała do Jana Zielińskiego. W 1756 r. właścicielem był Mikołaj Rudecki, później należała do rodziny Straszewskich. Na przełomie XVIII/XIX w. znalazła się w rękach Stanisława Dębickiego. W 1806 r. wieś dołączono do dóbr Ruszcza. W 1810 r. właścicielami dóbr stali się Rupniewscy (do 1871 r.). Kolejny właściciel to Adam Potocki. W 1827 r. w Rybitwach było 27 drewnianych domów, 129 mieszkańców, zaś w 1889 r. 36 drewnianych domów i 203 mieszkańców. W 1895 r. w Rybitwach mieszkało 230 osób, było 30 domów drewnianych i 196 mórg ziemi należącej do włościan, 488 mórg ziemi należało do dworu. W 1934 r. Rybitwy liczyły 281 mieszkańców, w tym 132 mężczyzn i 149 kobiet. W skład sołectwa wchodziły: wieś Rybitwy, kolonia Rybitwy i osiedle Brzyzie. Istniejący folwark Rybitwy należał do sołectwa Ruszcza. W 1944r. ludność Rybitw zastała wysiedlona. W 1946 r. dobra Rybitwy rozparcelowano pomiędzy chłopów.

RYBITWY

Sołtys: Barbara Mika
Rada Sołecka: Zbigniew Baran, Agnieszka Kaczmarczyk, Małgorzata Para, Michał Wróbel.

Zarys dziejów wsi Tursko Małe

W latach 1867-1954 wieś znajdowała się w granicach administracyjnych gminy Tursko (dzieliła się wówczas na: wioskę, osadę szkatułową i folwark), a w granicach obecnej gminy Połaniec dopiero od 1 stycznia 1973 r. po reaktywacji gmin w miejsce gromad. Wieś Tursko była widownią jednej z ważniejszych walk z Tatarami, w 1241 r., po zajęciu i zniszczeniu Sandomierza dnia 13 lutego, zwrócili się Tatarzy ku południowi, z zamiarem zajęcia grodu w Połańcu. W tym celu rozłożyli się obozem pod Turskiem. Hufiec małopolski, pod wodzą Włodzimierza wojewody krakowskiego, napadł niespodzianie na obóz tatarski i sprawił wielki zamęt. Korzystając z tego liczni jeńcy porozbiegali się, szukając schronienia w przyległych lasach puszczy strzegomskiej. Tatarzy widząc szczupłe siły atakujących, nabrali otuchy i utrzymali się na swoich stanowiskach, dzięki niekarności rycerstwa polskiego, którego część zajęła się zabieraniem łapów z taboru tatarskiego. Mężną śmiercią zginął między innymi Michał Przedwojowicz. Opowiadanie Długosza o bitwie pod Turskiem opiera się w części na relacji katalogu biskupów krakowskich, w części na nieznanych źródłach. Tu mamy dylemat historyczny, kiedy dokładnie dokonał się podział na Tursko większe i mniejsze. Bowiem król Kazimierz pozwala Bokszy (Boxae) z Janowic i bratu Janowi przenieść wieś Tursko Małe na prawo niemieckie. Bogssa” ten był świadkiem sprzedaży części wsi Zdanowa w 1362 r. Tenże Boksza podpisał się na akcie z 1371 r. i z 1381 r. Ponadto w Spisie Beneficjów... w tomie II Tursko mniejsze wchodzi w skład ówczesnej parafii Połaniec jako samodzielna wioska. A obie wsie (tj. odpowiednio Tursko: minor i major, czyli mniejsze i większe) są starożytnymi osadami, położonymi przy starym trakcie handlowym i brodzie przez Wisłę, pomiędzy dwoma grodziskami pogranicznymi (w Osieku i Połańcu). Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w dwóch tomach, pod koniec XIX w. i na początku XX w. Tursko Małe w 1867 r. wchodziło w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Gmina miała 8 781 mórg rozległości ogółem (w tym 5 083 mórg włościańskich) i 4 613 mieszkańców. W 1895 r. ówczesna parafia Połaniec należała do ówczesnego dekanatu sandomierskiego.

TURSKO MAŁE

Sołtys: Elżbieta Łaszyca
Rada Sołecka: Paulina Kępińśka, Justyna Raś, Sylwia Tworek, Rafał Witkowski.

TURSKO MAŁE KOLONIA

Sołtys: Elżbieta Janiec
Rada Sołecka: Jacek Drzazga, Wioletta Mikus, Jadwiga Wałcerz.

Zarys dziejów wsi Winnica

Początki osadnictwa na terenie dzisiejszej Winnicy sięgają około 4 tysiąclecia p.n.e. (kultura pucharów lejkowych). Najstarsze ślady osadnictwa udokumentowane badaniami archeologicznymi datuje się na okres kultury łużyckiej (1300-400 p.n.e.). W połowie XI w. u ujścia rzeki Czarnej do Wisły powstał na prawym brzegu Czarnej gród (początki miejscowości Połaniec). Gród miał kształt wydłużonego owalu o wymiarach 105x70 m przy wysokości ziemnego wału 10 m. Zabudowę wnętrza grodu tworzyły pomieszczenia o charakterze gospodarczym i produkcyjnym usytuowane w pobliżu wału oraz ciągnące się rzędami poprzez majdan zabudowania mieszkalne. W części centralnej znajdował się „zamek” kasztelana - budowla naziemna, drewniana o solidnej konstrukcji. U podnóża wału i jego pobliżu usytuowane były magazyny oraz pracownie rzemieślnicze z paleniskami. Gród został dwukrotnie spalony, drugie spalenie (XIII w) było jednocześnie końcem jego funkcjonowania. Stanowisko archeologiczne zostało poważnie zniszczone podczas budowy wałów przeciwpowodziowych w dwudziestoleciu międzywojennym. Bogaty materiał zabytkowy uzyskany podczas wykopalisk archeologicznych pozwala sądzić, że tutaj właśnie znajdował się wzmiankowany w źródłach pisanych pierwszy kasztelański gród połaniecki. Równocześnie rozwija się osada na tzw. Winnej Górze. Materiał archeologiczny datowany jest na X -XI w. oraz na XII-XIII w. Na Winnej Górze stał również pierwszy połaniecki kościół pod wezwaniem św. Katarzyny, wspomina o nim Jan Długosz w Kronikach w 1191 r. Kościół został rozebrany w 1786 r, obecnie na jego miejscu stoi krzyż i pamiątkowy obelisk. W 1350 r. wielka powódź niszczy niżej położone zabudowania, miejscowość Połaniec zostaje przeniesiona na swoją obecną lokalizację. Datę tę można prawdopodobnie przyjąć jako początek funkcjonowania wsi Winnica jako osobnej osady.
W 1657 r. Stefan Czarniecki w pogoni za cofającym się Jerzym II Rakoczym stacjonował na miejscu dawnego dworu kasztelańskiego, wydał wówczas uniwersał do ludności przemyskiej. Od 5 do 19 maja 1794 r. korzystając z dogodnych warunków naturalnych sprzyjających możliwości fortyfikacji na terenie dzisiejszej wsi Winnica stacjonował Tadeusz Kościuszko. W 1795 r., po III rozbiorze Polski, Winnica trafiła do zaboru austriackiego, a od 1815 r. do rosyjskiego. W 1997 r. Winnica została częściowo zalana przez powódź tysiąclecia. Kolejna powódź nawiedziła ją w 2010 r. We wsi znajdowała się samochodowa przeprawa promowa na Wiśle łącząca gminę Połaniec z gminą Borowa.

WINNICA

Sołtys: Bożena Wolska
Rada Sołecka: Anna Jazgara, Mirosława Macias, Damian Tomporowski.

Zarys dziejów wsi Wymysłów

Wieś wchodziła w skład dóbr Tursko Wielkie, które w XIX w. należały kolejno do St. Plewczyńskiego, braci Glezmerów, Artura hrabiego Potockiego, Róży Potockiej księżnej Radziwiłłowej, Krzysztofa księcia Radziwiłła. W 1867 r. z dóbr tych wydzielono 3357 mórg i 239 prętów ziemi, której część przeszła w ręce włościan wsi Wymysłów. W latach 80-tych XIX w. wieś Wymysłów, położona w gminie Tursko i parafii Połaniec, liczyła 9 domów, 78 mieszkańców i 111 mórg ziemi. Około 1895 r. w posiadaniu wsi było 57 dziesięcin (94 morgi) ziemi. Wieś miała 11 drewnianych domów i 81 mieszkańców (38 mężczyzn i 43 kobiety). W okresie międzywojennym pod względem administracyjnym należała do gminy Tursko. Po wojnie na terenie wsi Wymysłów i sąsiedniej wsi Rudniki odkryto złoża siarki, obecnie nieeksploatowane.

WYMYSŁÓW

Sołtys: Rafał Trąd
Rada Sołecka: Dominika Citak, Anna Grabowska, Maria Trąd.

Zarys dziejów wsi Zdzieci Stare i Zdzieci Nowe

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 2 poł. XV w. (znajduje się w Księdze Beneficjów Długosza). Występuje pod nazwą Zdzyecz. Była wsią królewską. Wchodziła w skład parafii Połaniec. W 1583 r. wieś Zdzieci Stare liczyła 21 poddanych. Zobowiązana była do wykonywania prac na folwarku połanieckim. Wraz ze wsią Brzozowa dostarczała wybrańca na wyprawę wojenną oraz służyła podczas przejazdu króla. W 1827 r. wieś miała 18 domów drewnianych i 115 mieszkańców. Wchodziła wraz z folwarkiem Zdzieci w skład dóbr Osiek i Malkowice, należących do Rządu Królestwa Polskiego. W 1835 r. folwark i wieś Zdzieci przechodzą wraz z całością dóbr Osiek w postaci darowizny cara Mikołaja I w ręce generała Bazylego Pogodina. W 1864 r. prawem spadku po ojcu, dobra przechodzą w ręce Aleksandry z Pogodinów Pietrowej. W 1884 r. w spadku po matce wieś i folwark Zdzieci wraz z całością dóbr Osiek dostaje się w ręce Wasyla Aleksandrowicza Pietrowa. W 1895 r. wieś i folwark posiadały 31 drewnianych domów oraz 237 mieszkańców, 549 mórg ziemi dworskiej i 109 mórg należących do włościan. W 1919 r. dobra Osiek a wraz z nimi wieś i folwark Zdzieci przejmuje Państwo Polskie. W 1928 r. z dóbr folwarku Zdzieci odłączono obszar 9 ha 8773 m2 rozparcelowany między 35 kolonistów tworząc nową jednostkę osadniczą pod nazwą Kolonia Zdzieci. W 1934 r. wieś liczyła 397 mieszkańców, w tym 186 mężczyzn i 211 kobiet. Dzieliła się na dwie jednostki osadnicze: wieś Zdzieci i kolonia Zdzieci. W 1944 r. gromada Kolonia Zdzieci została wysiedlona z uwagi na położenie w strefie przyfrontowej.

ZDZIECI NOWE

Sołtys: Anna Pederska
Rada Sołecka: Adrian Fetela, Leokadia Gozdek, Andrzej Sierpiński.

ZDZIECI STARE

Sołtys: Małgorzata Sołwicka
Rada Sołecka: Mieczysław Maćkowski, Kamila Podsiadły.

Zarys dziejów wsi Zrębin

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z połowy XV w. Jej właścicielem był Jan Rytwiański, wojewoda krakowski. Było tu 7 łanów, z których odprowadzano biskupowi krakowskiemu dziesięcinę snopową i konopną. Wieś nosiła wówczas nazwę „Zdrzabin”. Nazwa ta jest nazwą dzierżawczą od nazwy osobowej „Zręba”. W 1579 r. kasztelan biecki płacił od „Srabyna” (tak wówczas pisano) podatek od 8 osadników, 3 łanów, 1 zagrodnika, 2 komorników i 1 ubogiego. Przed 1621 r. wieś była własnością Jana Tęczyńskiego, wojewody krakowskiego, który nadał ja wraz z Sieragami klasztorowi kamedułów w Rytwianach. We władaniu klasztoru pozostaje do 1826 r., tj. do momentu sekularyzacji zakonu. Wtedy to dobra Sieragi przechodzą na skarb Królestwa Polskiego. Część tych dóbr kupuje Adam Potocki. W 1871 r. dobra otrzymuje Artur hrabia Potocki. W 1892 r. przechodzą w ręce Róży z Potockich z Radziwiłłowej. Pod koniec XIX w. wieś miała 491 mórg ziemi, 52 drewniane domy, 303 mieszkańców (154 mężczyzn i 149 kobiet). W 1932 r. dobra otrzymuje w spadku po matce Róży, Maciej Mikołaj Maria książę Radziwiłł. Zrębin dzielił się wtedy na: wieś Zrębin, osada pokarczemna Zrębin, osada młyńska Połaniec - Zrębin oraz folwark Sieragi. W 1934 r. gromada Zrębin liczyła 397 mieszkańców (186 mężczyzn i 211 kobiet). Przez jej teren przechodziła kolej żelazna - wąskotorowa (Bogoria – Rataje). W Sieragach znajdowała się stacja kolejki (kolejka ta została rozebrana pod koniec lat 80- tych XX w.). We wsi była dwuklasowa szkoła powszechna. We wrześniu 1944r. dobra Sieragi zostały przejęte na Skarb Państwa

ZRĘBIN

Sołtys: Małgorzata Bednarska
Rada Solecka: Andrzej Buczek, Agnieszka Gradkowska, Gabriela Pławska.

Udostępnij