7 maja – 232. rocznica ogłoszenia Uniwersału Połanieckiego

Dziś, 7 maja 2026 roku, obchodzimy 232. rocznicę ogłoszenia Uniwersału Połanieckiego – jednego z najważniejszych aktów w historii Polski, który na trwałe zapisał się również w dziejach Połańca.

Dokument ten został ogłoszony w 1794 roku przez Tadeusza Kościuszko w czasie Insurekcji kościuszkowskiej. W obliczu walki o niepodległość Kościuszko dostrzegł konieczność zmian społecznych – Uniwersał wprowadzał ograniczenie pańszczyzny, zapewniał chłopom ochronę prawną oraz częściową wolność osobistą. Choć jego postanowienia nie zostały w pełni zrealizowane, stanowił ważny krok w kierunku sprawiedliwości społecznej i budowy nowoczesnego społeczeństwa.

Dla mieszkańców Połańca jest to wydarzenie o szczególnym znaczeniu. To właśnie tutaj ogłoszono Uniwersał – fakt, który nie tylko wyróżnia nasze miasto na mapie historycznej Polski, ale przede wszystkim buduje naszą lokalną tożsamość. Pamięć o tym wydarzeniu jest wciąż żywa dzięki trosce o miejsca pamięci, działalności edukacyjnej oraz zaangażowaniu społeczności w coroczne obchody rocznicowe.

Historia Uniwersału Połanieckiego sięga przełomowego momentu w dziejach Rzeczypospolitej. Po wybuchu powstania w marcu 1794 roku Kościuszko, jako Naczelnik, stanął przed wyzwaniem nie tylko militarnym, ale i społecznym. Zdawał sobie sprawę, że bez poparcia najliczniejszej warstwy społeczeństwa – chłopów – nie będzie możliwe skuteczne przeciwstawienie się zaborcom.

7 maja 1794 roku, w obozie wojskowym pod Połańcem, ogłoszono Uniwersał, który był próbą przełamania wielowiekowego systemu feudalnego. Dokument przyznawał chłopom prawo do opieki państwa, zmniejszał zakres pańszczyzny oraz zakazywał usuwania ich z ziemi bez wyroku sądowego. Co istotne, powołano także urzędników mających czuwać nad realizacją tych postanowień.

Choć w praktyce wdrożenie Uniwersału napotykało opór części szlachty, a sytuacja militarna powstania szybko się pogarszała, jego znaczenie było ogromne. Stał się symbolem dążenia do równości społecznej oraz zapowiedzią przyszłych reform. W historiografii uznaje się go za jeden z pierwszych tak wyraźnych kroków w stronę zniesienia poddaństwa chłopów na ziemiach polskich.

Dzisiejsza rocznica to nie tylko przypomnienie ważnego momentu w historii, ale również okazja do refleksji nad wartościami, które pozostają aktualne: solidarnością, odpowiedzialnością i troską o dobro wspólne. To właśnie te idee, zapoczątkowane ponad dwa wieki temu, nadal kształtują naszą wspólnotę.

Zapraszamy mieszkańców do udziału w uroczystościach rocznicowych i wspólnego pielęgnowania dziedzictwa, które stanowi fundament tożsamości Miasta i Gminy Połaniec. Przed nami Kościuszkowski Maj!