Dożynki …wyjątkowe święto z głęboką tradycją
Każdego roku w miejscowościach odbywają się Dożynki, które świadczą o ukończeniu żniw, jak i prac polowych. To piękna forma podziękowania za otrzymane plony. Z okazji tego święta mieszkańcy sołectw wyplatają z darów ziemi fantazyjne wieńce, bez których nie odbędzie się żadna uroczystość dożynkowa. Współczesne wieńce przypominają dzieła sztuki, są wręcz okazałe, przybierają skomplikowane formy. Tę wspaniałą tradycję kultywują i rozwijają od lat mieszkańcy gminy Połaniec.
Dożynki - piękna tradycja łącząca pokolenia
Dożynki są zwieńczeniem ciężkiej pracy rolników i ich rodzin. Bogata, bo sięgająca czasów średniowiecznych tradycja tej uroczystości to ukoronowanie mozolnej i wymagającej poświęcenia pracy na roli.
Dożynki dawniej...
Jak podają źródła historyczne dożynki to tradycyjne ścięcie ostatnich kłosów zboża i uroczyste przeniesienie uwitego wieńca do domu gospodarza, połączone często z huczną zabawą. Istotą dożynek było zapewnienie ciągłości wegetacji i zabezpieczenie dobrych plonów na następny rok. I choć obchodzenie dożynek nie jest związane z kalendarzem świąt kościelnych, to jednak często święcono go w dzień Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia), uważanej za patronkę dobrych zbiorów.
Obrzędy dożynkowe miały ogromne znaczenie dla każdego gospodarza. Gospodarz kończąc żniwa wyplatał wianek z kłosów, wkładał go na kosę i tak wracał do domu, gdzie żona przyjmowała go wieczerzą. Z czasem dożynki zaczęto traktować bardziej jako zabawę, połączoną z występami artystycznymi, kiermaszami, wystawami sprzętu rolniczego czy zawodami sportowymi niż praktykę obrzędową. Symboliczny plon żniwny zwany wieńcem najczęściej miał postać wieńca uwitego ze zboża, w kształcie korony splecionej z czterech pałączków związanych u góry, który żniwiarka przynosiła gospodarzowi. Symbolicznym plonem żniwnym bywały także snopki zboża, bukiety z kłosów, czy też koliste wianki uwite ze zbóż. Zmiany nastąpiły po II wojnie światowej, kiedy często ozdabiano je motywami godła państwowego, czy mapy Polski, ułożonych z ziaren zbóż, wstążkami o barwach narodowych i napisami upamiętniającymi rocznice powstania państwa ludowego. Jak jest dzisiaj? Obecnie uroczystości dożynkowe mają charakter ludowy i religijny. Dożynki stały się wyrazem kultu maryjnego, szczególnie żywego w środowisku wiejskim. Rolnicy od dawien dawna polecali wszystkie swoje sprawy Matce Boskiej, orędowniczce ludzkiej codzienności. Powrócił i rozwinął się praktykowany przed ostatnią wojną obyczaj urządzania dożynek parafialnych oraz pielgrzymek chłopskich po zakończonych żniwach do miejsc kultu religijnego, zwłaszcza do sanktuariów maryjnych. Na Jasnej Górze w Częstochowie odbywają się największe
i najbardziej uroczyście obchodzone dożynki polskie.
Dożynki dzisiaj...
Dożynki to mocno zakorzenione w tradycji polskiej wsi święto, podczas którego rolnicy mogą podziękować za ukończenie żniw i wszelkich prac polowych. Obecnie dożynki połączone są z zabawą, podczas której każdy może spędzić czas w sposób aktywny i wesoły. Ceremoniom dożynkowym zazwyczaj przewodniczą starosta oraz starościna. Uroczystości rozpoczynają się od wniesienia wieńców dożynkowych. Są to zawsze piękne „budowle” wykonane z kłosów zboża, kwiatów, owoców o różnego rodzaju zieleni. Tradycją jest również odprawienie obrzędu liturgicznego. Odbywają się konkursy na najpiękniejszy wieniec, które prezentują poszczególne sołectwa. Obrzęd dożynkowy kończy najczęściej festyn dla całych rodzin. Dożynki jako uroczystość o wieloletniej tradycji są symbolem szacunku dla ciężkiej pracy rolnika oraz stanowią wyraz wdzięczności za jego codzienne zmagania. Dożynkowe święto to w polskiej tradycji czas radości i podziękowań: Panu Bogu za plony, a ludziom za trud. Są również okazją do zaprezentowania dorobku rolniczego społeczeństwa z naszego regionu, jego różnorodności i niezwykle bogatego dziedzictwa kulturowego.
Obrzęd dożynkowy kultywowany przez mieszkańców Miasta i Gminy Połaniec
Dożynki to piękna forma podziękowania za otrzymane plony. Z okazji tego święta mieszkańcy sołectw Gminy Połaniec, jak mogliśmy zobaczyć podczas tegorocznych uroczystości dożynkowych, przygotowali z darów ziemi przepiękne wieńce. Sam czas poświęcony na przygotowania to nie tylko artystyczne wyzwanie, ale przede wszystkim jedność, piękne wspomnienia i więzi społeczne. Wieńce dożynkowe pełnią centralną rolę w ceremonii dożynkowej.
Dzieło ze wszystkich zbóż…
Już na długo przed głównymi uroczystościami, dożynki tak naprawdę zaczęły się w sołectwach Gminy Połaniec wiciem wieńca dożynkowego – uosobienia wszystkich zebranych plonów i urodzaju. Mieszkańcy wraz ze swoimi sołtysami, wili wieńce przede wszystkim ze zbóż, a także z kiści czerwonej jarzębiny, orzechów, owoców, kwiatów
i kolorowych wstążek. Przybrały one różne kształty – od wielkich koron, kół po klepsydry. Wieńce przechowywano w stodołach, by właśnie w dniu 18 sierpnia zaprezentować je w uroczystym orszaku. Na uwagę zasługują wieńce wykonane z dużą pieczołowitością. To dowód na kreatywność, zaangażowanie mieszkańców. Na wykonanie wieńca twórcy przeznaczają co roku sporo czasu, nigdy nie spoglądając na zegarek i nie licząc poświęconych na wyplatanie godzin. Trzeba podkreślić, że zanim powstanie wieniec dożynkowy poprzedza go długi, żmudny proces tworzenia poczynając od wizji dzieła, wybraniu motywów sakralnych, przygotowania projektu, gromadzenia materiałów, po samo pracochłonne wykonanie. Włożona praca i serce przekłada się na wyniki. Piękne, przesiąknięte tradycją i wykonane zgodnie z wszelkimi kanonami sztuki rękodzieła artystycznego i tradycji wieńce najczęściej wykonują mieszkańcy w stałym składzie. A wieńce zachwycają pomysłowością i precyzją wykonania.
Podziękowanie
Należy podziękować osobom szczególnie zaangażowanym w „stworzenie” misternie wykonanych dzieł sztuki. To dzięki sołectwom Gminy Połaniec, które zdecydowały się wziąć udział w uroczystości i zaprezentować przykład wysokiego kunsztu tegoroczne Dożynki w Gminie Połaniec były wyjątkowe! Wieńce były jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tego święta, które stanowią kwintesencję tradycji ludowej i oddają hołd ciężkiej pracy rolników. W tym roku, podczas Dożynek Gminnych uczestnicy mieli okazję podziwiać wyjątkowe dzieła, które nie tylko cieszyły oko, ale również niosły ze sobą głębokie znaczenie symboliczne. Podczas Dożynek Gminnych wieńce te stały się nie tylko ozdobą uroczystości, ale również symbolem jedności społeczności lokalnej, wszak każdy z nich był wynikiem wspólnej pracy i zaangażowania mieszkańców, co ukazuje, jak ważne są te tradycje w budowaniu lokalnej tożsamości. To dzięki zaangażowaniu sołectw, pięknej oprawie Gmina Połaniec mogła zaprezentować się jako nowoczesna, ale jednocześnie szanująca tradycję i to co najcenniejsze - spuściznę przodków. Frekwencja także udowodniła, że pielęgnowanie polskiej, pięknej tradycji jest oczekiwane przez społeczeństwo. Dziękujemy wszystkim, którzy dołożyli cegiełkę do uświetnienia uroczystości. Nasi mieszkańcy to wielka wartość oraz siła połanieckiej i polskiej wsi.
Gmina docenia i wspiera pracę sołectw. Przyznano wyższe nagrody finansowe w konkursie
Gmina Połaniec co roku docenia pracę włożoną w przygotowanie najpiękniejszych wieńców dożynkowych, które podlegają ocenie przez komisję powołaną przez burmistrza. W tym roku komisja w konkursie na „Najpiękniejszy wieniec dożynkowy” decyzją burmistrza przyznawała wyższe kwoty, a mianowicie za:
- I miejsce - 3 700,00 zł
- II miejsce – 3 200,00 zł
- III miejsce – 2 700,00 zł
Ponadto każda grupa wystawiająca wieniec otrzymała 1700 zł za uczestnictwo w Dożynkach Gminnych.
Warsztaty wyplatania wieńców dożynkowych
Celem podtrzymania tej pięknej tradycji i przekazania mieszkańcom, a zwłaszcza młodym pokoleniom zasad i technik wyplatania tradycyjnych wieńców dożynkowych oraz przedstawienie odpowiednich materiałów do ich tworzenia zgodnych ze sztuką ludową w planach jest zorganizowanie przez Centrum Kultury i Sztuki w Połańcu warsztatów przy współudziale Kół Gospodyń Wiejskich. Będą to zajęcia wielopokoleniowe, łączące dziadków, rodziców i dzieci, zacieśniające więzi rodzinne. Ważne jest, aby święto chleba przetrwało, a młode pokolenia aktywnie uczestniczyły w zajęciach i kultywowały w przyszłości tak piękną i tak mocno zakorzenioną w pradawnych obrzędach polską tradycję.
Już dziś zapraszamy wszystkich do aktywnego udziału w planowanych zajęciach, a także do udziału w kolejnych uroczystościach dożynkowych. Niech będą dla nas okazją do radości, wspólnego świętowania i dzielenia się tym, co najcenniejsze – naszą pasją, tradycją i miłością do naszej Małej Ojczyzny, bo czy jest coś ważniejszego co możemy przekazać przyszłym pokoleniom niż nasza rodzima, przepiękna tradycja? Kultywowanie naszych pradawnych zwyczajów to przecież obowiązek zwłaszcza w czasach kiedy większość z nas „biegnie” ku nowoczesności. Razem dbajmy o tradycję i twórzmy niezapomniane chwile, które na zawsze pozostaną w naszych sercach i sercach naszych pokoleń!
