Połaniec świętuje - minęła 231. rocznica ogłoszenia Uniwersału połanieckiego
Dzieje Połańca nierozerwalnie związane są z dziejami Polski, z ważnymi wydarzeniami i postaciami historycznymi. Na karty historii Połaniec trafił za sprawą Tadeusza Kościuszki i Insurekcji Kościuszkowskiej. Dla nas, połańczan, postać Naczelnika ma szczególne znaczenie, 7 maja 1794 roku pod Połańcem Tadeusz Kościuszko jako najwyższy naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej wydał Uniwersał połaniecki, akt prawny, którego celem była poprawa sytuacji chłopów pańszczyźnianych. Jego pełna nazwa brzmiała: „Uniwersał urządzający powinności gruntowe włościan i zapewniający dla nich skuteczną opiekę rządową, bezpieczeństwo własności i sprawiedliwość w komisjach porządkowych”.
Znosił on poddaństwo osobiste chłopów, zwolnienia od pańszczyzny dla walczących oraz prawo nieusuwalności z użytkowanego gruntu. Akt ten stanowił uwieńczenie wielu rozporządzeń i proklamacji wydanych przez Kościuszkę w sprawie chłopskiej od chwili rozpoczęcia insurekcji. W roku 1917, z okazji setnej rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki, usypano w Połańcu kopiec, na którym umieszczono tablicę z napisem: „Tu 7.V.1794 r. w obecności Tadeusza Kościuszki i wojska ogłoszono wszem i wobec Uniwersał połaniecki, że odtąd chłopi są pod opieką prawa, że są wolni ... Odtąd miejsce to stało się kultem i symbolem dążeń społecznych i narodowych w Polsce”.
„Siebie samego zwyciężaj… To największe zwycięstwo”
Słynny ,,generał w chłopskiej sukmanie” przemawiał do wyobraźni milionów, znajdując swoje miejsce w panteonie rodzimych bohaterów narodowych. Dziś bibliografia opracowań na temat życia i działalności Tadeusza Kościuszki jest bardzo bogata. Naczelnik doczekał się szeregu opracowań naukowych, a także prac analizujących poszczególne etapy jego życia. Dla nas, połańczan, postać Naczelnika ma szczególne znaczenie - Tadeusz Kościuszko nasz bohater narodowy, wielki Polak i patriota, patron Szkoły Podstawowej w Połańcu jest żywy również w naszej tradycji i obecny w życiu naszej społeczności. Wielki Człowiek, o czynach którego mówią liczne wiersze i pieśni.
Chcąc wypracować sensowny, czytelny i pociągający wizerunek miasta trzeba sobie zdać w pierwszej kolejności sprawę, że to między innymi poprzez historię i tradycję jest możliwe osiągnięcie celu. Naszym wizerunkiem jest Naczelnik Tadeusz Kościuszko. Połaniec może być dumny ze swojego życia historycznego, bo dzięki wielu podejmowanym przedsięwzięciom wiemy, że tradycja kościuszkowska przetrwa. Nie brak bowiem dzisiaj inicjatyw przypominających o znaczeniu postaci T. Kościuszki – dla nas połańczan.
W tym roku przypada 231. rocznica ogłoszenia Uniwersału połanieckiego
W tym czasie Połaniec dla uczczenia tego ważnego wydarzenia świętuje poprzez oryginalne przedsięwzięcia, zarówno adresowane do szerokiego grona odbiorców. Wspólne świętowanie rozpoczęliśmy 7 maja debatą historyczną „Czy Polska 1794 r. mogła wybić się na Niepodległość?", która odbyła się w sali widowiskowej w Centrum Kultury i Sztuki. Po przywitaniu licznego grona gości głos zabrał burmistrz Miasta i Gminy Połaniec, Jacek Benedykt Nowak, a następnie Przewodnicząca Rady Miejskiej, Małgorzata Walenciak. Wśród gości obecni byli m.in. Leszek Marek Krześniak, prezes Polskiej Fundacji Kościuszkowskiej, Leszek Cierpiałowski, dyrektor Komitetu Kopca Kościuszki w Krakowie, Zenon Kułaga, przedstawiciel Towarzystwa Kościuszkowskiego ze Szczekocin, Konstanty Michorowski i Anna Kaniszewska – przedstawiciele Towarzystwa Kościuszkowskiego w Połańcu, Leszek Guzal, wicestarosta powiatu staszowskiego, Jolanta Wójtowicz, przewodnicząca Rady Powiatu Staszowskiego, Anna Kosowicz – wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Staszowskiego, a także reprezentanci ościennych gmin: Dorota Warchałowska, sekretarz Miasta i Gminy Osiek, Bogusław Wojnarowski, wójt gminy Gawłuszowice, Mariusz Prawda, burmistrz Gminy Kozienice, Robert Goryczka, zastępca burmistrza Gminy Kozienice, Monika Michalec, kierownik ARiMR Staszów, Maciej Tutak, przedstawiciel KRUS Staszów. Swoją obecnością zaszczycili przedstawiciele służb mundurowych, w tym m.in. st.bryg. Grzegorz Rajca, zastępca świętokrzyskiego komendanta PSP w Kielcach, mł.bryg. Michał Żal, komendant PSP w Staszowie, podinsp. Dominik Małek, zastępca Komendanta Powiatowego Policji w Staszowie, asp. Szt. Jarosław Bober, komendant Komisariatu Policji w Połańcu, por. Marcin Wilk, Wojsko Obrony Terytorialnej Sandomierz, Adam Lubera, nadleśniczy Nadleśnictwa Staszów. Obecni byli radni, pracownicy Urzędu Miasta i Gminy, przedstawiciele jednostek pomocniczych, dyrektorzy placówek, jednostek, prezesi firm, uczniowie, mieszkańcy.
Swoje przemówienie burmistrz rozpoczął od słów Jana Pawła II „Naród, który nie zna swojej przeszłości, umiera i nie buduje przyszłości.” To ważne w dzisiejszych czasach, a słowa nadal aktualne. Burmistrz przypomniał znaczenie wydanego w Połańcu aktu prawnego, jakim był Uniwersał połaniecki, który znosił poddaństwo osobiste chłopów, zapewniał ich nieusuwalność z gruntów, ograniczał pańszczyznę na czas insurekcji oraz zawieszenie wykonania pańszczyzny chłopom powołanym do wojska. Dokument ten miał na celu związanie ludności chłopskiej z powstaniem i świadczył o dalekowzroczności Kościuszki, który dostrzegał, że bez wolności wszystkich obywateli nie można mówić o niepodległości państwa. „Należy w tym miejscu oddać hołd T. Kościuszce – bohaterowi, który wpisał się w dzieje Miasta i Gminy Połaniec”. Burmistrz zaapelował o dbałość o dziedzictwo historyczne, dbałość o tradycje, bo to siła narodu, a słowa te kierował głównie do młodzieży. „Historię tworzą ludzie, a dzięki dbałości o nią, zapisom historycznym, pamięci możemy uczcić wspólnie taką rocznicę jak dziś, oddać hołd bohaterowi Tadeuszowi Kościuszce, wpisywać się w dalsze dzieje naszego Miasta i Gminy Połaniec, poprzez dumę i dbałość o werbalny przekaz, mówienie o historii Uniwersału połanieckiego, bohaterze Tadeuszu Kościuszce, ale również dbałość o nasze dziedzictwo, obiekty poświęcone jego pamięci takie jak: zabytkowy dąb Kościuszki w Ruszczy, Pomnik Kościuszki, Kopiec Kościuszki, Mural na Szkole w Połańcu, wystawa w Centrum Kultury i Sztuki - sprawiają, że historia nadal żyje, pomagają nam ocalić historię od zapomnienia”. Na zakończenie burmistrz podziękował za obecność będącą dowodem poszanowania tradycji. W dalszej części głos zabrała przewodnicząca Rady Miejskiej, Małgorzata Walenciak, która przypomniała datę 7 maja 1794 roku, kiedy to w obozie pod Połańcem Tadeusz Kościuszko jako najwyższy naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej wydał Uniwersał połaniecki - uniwersał urządzający powinności gruntowe włościan i zapewniający dla nich skuteczną opiekę rządową, bezpieczeństwo własności i sprawiedliwość w komisjach porządkowych. „Wolna, niepodległa Polska, marzenie Polaków przez wieki. Dziś z szacunkiem i dumą pochylamy głowy nad tą wielką historią”.Przewodnicząca podkreśliła najwyższe wartości – wolność, sprawiedliwość, wspólnota.
„Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość?”, broszura polit. J. Pawlikowskiego
W dalszej części uroczystości przystąpiono do debaty historycznej opartej na słynnej 60- stronicowej broszurze , która zawiera zapowiedź hasła „za wolność naszą i waszą”, a nawet projektu prometejskiej akcji, rozbijającej Imperium Rosyjskie w oparciu o Ukrainę i rewolucję wśród Rosjan. „Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość?” taki właśnie miała tytuł broszura polit. J. Pawlikowskiego, inspirowana przez T. Kościuszkę, wydana w 1800 r. w Paryżu po obaleniu Dyrektoriatu przez Napoleona Bonapartego, która przeciwstawiała się próbom odzyskania niepodległości z pomocą Francji, krytykowała też Legiony J.H. Dąbrowskiego. Autor stwierdzał, że naród dążący do niepodległości powinien ufać we własne siły, postulował nadanie chłopom osobistej wolności, a powstanie przewidywał jako długotrwałą wojnę partyzancką, prowadzoną przez oddziały uzbrojone w kosy. Podczas debaty eksperci, nauczyciele i młodzież próbowali bliżej się przyjrzeć szansom, zagrożeniom i odpowiedzieć na wyżej zadane pytanie. W debacie udział wzięli: dr Anna Kasiarz - nauczyciel z Zespołu Szkół nr 1 w Tarnobrzegu, regionalistka pochodząca z Połańca, dr Paulina Mielnik - dyrektor Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Przychodni Zdrowia w Połańcu, Piotr Urban - nauczyciel z Zespołu Szkół im. Oddziału Partyzanckiego AK "Jędrusie" w Połańcu, a także laureaci olimpiad historycznych, uczniowie Zespołu Szkół im. Oddziału Partyzanckiego AK "Jędrusie" w Połańcu. Po debacie nastąpiły przemówienia zaproszonych gości, którzy podkreślali znaczenie pamięci o przeszłości, jednocześnie nawołując do zachowania wartości, za które walczyli przodkowie. Wszyscy mogli skosztować przysmaków naczelnika - pączka z różą i kawy.
Następnie po zakończeniu wykładów historycznych w uroczystym przemarszu z chorągiewkami w ręce i przy Orkiestrze wszyscy udali się pod pomnik Tadeusza Kościuszki. Tam poszczególne delegacje złożyły wiązanki kwiatów ku czci Bohatera Narodowego, po czym uroczystość zakończono tańcem poloneza.
